Valid HTML 4.01 Transitional Valid CSS!

Alle projecten onder dit menuitem weergeven.

Marxwolde is het aller eerste project van het duo Bart en Floris.
In de tijd dat er werd begonnen met de bouw van deze modelbaan opereerde dit tweetal nog als duo en niet als modelspoorclub. Pas toen het inschrijf formulier voor Rail 2004 moest worden ingevuld werd de naam “'t kontje van de zalm” door de heren verzonnen.

Helaas zijn er van de bouw van de baan bijna geen foto's. Want in de tijd dat de eerste plankjes aan elkaar werden gezet was de polyfone ringtone pas net uitgevonden en behoorde het digitale fototoestel nog niet tot een algemeen gebruikt apparaat. Nee de eerste foto's van de baan zijn gemaakt met een analoog fototoestel. U kunt het zich vast nog wel herinneren. Een betrekkelijk eenvoudig apparaat met van die rolletjes. Anyway ik dwaal af, terug naar het project Marxwolde.

Het verslag dat u gaat lezen zal voor sommige van u grotendeels bekend zijn. Namelijk voor hen die de Rail Magazine van mei 2005 hebben gelezen. In deze Rail Magazine stond een heel verslag over onze baan.
Omdat het dubbel uitvoeren van werkzaamheden niet echt verstandig is hebben we het verslag uit de Rail Magzine iets aangepast en grotendeels overgenomen op de website.


Marxwolde

Ergens op het om zijn strokarton, aardappelmeel en socialisme vermaarde oost-Groningse platteland ligt het plaatsje Marxwolde, dat bij de aanleg van de spoorlijn Groningen-Nieuweschans een station kreeg. Vele jaren later verkoos een industrieel dit plaatsje om er fortuin te maken in de strokartonindustrie door er een fabriek te bouwen, die goed bereikbaar was voor zowel spoor als schepen via een nabijgelegen kanaal.

In het aardrijkskundige basisschoolrijtje met Hoogezand-Sappemeer, Oude- en Nieuwe Pekela, Kropswolde, Scheemda, Veendam, Appingedam enzovoorts komt Marxwolde echter nergens voor… klopt, het bestaat ook niet. In ons fictieve stationnetje konden we dus vrijelijk onze gang gaan en hebben we allerlei opvallende dingen uit de regio gecombineerd op een kleine oppervlakte om de juiste sfeer te creëren. Het stationsgebouw staat bijvoorbeeld in Kropswolde, (maar dan in spiegelbeeld, wij hebben het omgedraaid omdat het dan beter in het sporenplan paste) de strokartonfabriek is qua bouwstijl geïnspireerd op het monumentale complex “de Toekomst” in Scheemda en ga zo maar door. Maar laten we bij het begin beginnen.

De bakken

De bakken zijn gemaakt van 12mm multiplex van de plaatselijke doe-het-zelfzaak.
Bij deze doe-het-zelfwinkel hebben wij de grote platen ook vast op maat laten zagen. Aangezien ze daar een fatsoenlijke zaagtafel hebben en wij het thuis met een decoupeerzaag hadden moeten doen scheelde dat nogal een hoop tijd. Een geluk voor ons was dat de heren aldaar geen zin hadden om de hoeveelheid zaagsneden bij te gaan houden, hierdoor hoefden wij, onder het motto “een treinbaan maken? Wat een leuk initiatief”, het op maat zagen van de planken niet te betalen. Bedankt Formido!

Nadat wij met gevaar voor eigen leven de platen hout op de fiets naar huis hadden vervoerd…… op de fiets? Ja, op de fiets met 3 platen van 1,20 x 0,60 meter en al het resterende hout wat verder nog nodig was om drie bakken in elkaar te zetten en dat over een afstand van +/- 3km.
Toen wij dus thuis waren gearriveerd werd er eerst uitgebreid uitgehijgd, daarna werden de laatste hoeken en randen met de al eerder genoemde decoupeerzaag van de platen verwijderd. Vervolgens werden er in de schuur nog een paar flinke balken opgezocht. Deze balken werden in stukken gezaagd en zouden gaan dienen als hoeksteunen zodat de bakken lekker stevig werden. Toen alle platen en balken op maat waren gezaagd konden de bakken in elkaar worden gezet.

Als eerste werd van de vier zijplaten en de hoekbalken een rechthoekig frame gemaakt waarna de boven plaat er op gespijkerd en geschroefd werd. Na een middag hard werken hadden we de drie bakken in elkaar zitten, en zoals verwacht zijn ze ijzersterk.

Om de sterkte van de bakken te testen hadden we ze aan elkaar geschroefd en zijn we er maar even op gaan dansen en springen, toen bleek dat ze dat perfect konden hebben beschouwden we de bakken als af.

Het schaduwstation

Het schaduwstation werd dankzij ruimtegebrek in de laatste zomervakantie voor Rail 2004 gemaakt. Aangezien we ons hadden ingeschreven voor deze beurs konden we niet veel langer wachten. Dit doen we echter nooit meer!
Bij het maken van het schaduwstation heb je namelijk de bakken nodig om te kunnen passen en meten. Bak nr.1 was toen echter al een heel eindje gevorderd de eerste struiken zaten er al op en er liepen nog net geen koeien door de wei maar theoretisch gezien was dat wel mogelijk geweest. Na het maken van het schaduwstation was echter de helft van de struiken verdwenen en zelfs een varken had zich in de weilanden niet meer thuis gevoeld. Uren werk wat dus weer op nieuw gedaan moest worden. Maar goed, daar hebben we ook weer van geleerd.

Over leerprocessen gesproken, ook van de manier waarop het schaduwstation is gebouwd hebben we het een en ander geleerd, vooral hoe het niet moet.
Het schaduwstation bestaat eigenlijk uit 3 grote platen van 9mm multiplex waar de rails direct op vast is gespijkerd. De drie platen steunen op een achttal poten, voor elke beurs moeten deze poten onder de platen worden geschroefd. Vervolgens word het schaduwstation voor het publiek afgeschermd door een paar verticale platen die even hoog komen als de frieslijst en de achtergrondplaat. De totale hoogte van de baan komt dan op 2,20 meter, weet u dat ook weer. Maar het hele schaduwstation is door deze constructie niet echt stabiel en de overgangen sluiten niet echt aan waardoor tijdens een beurs regelmatig een trein ontspoort. Wat brute mishandeling van de railovergangen door middel van combinatie- en waterpomptangen helpt wel iets maar ideaal is het bepaald niet. Daarbij duurt het heel lang voordat de volledige constructie is opgebouwd. Bij een beurs zijn we meestal een van de eerste die komen en we kunnen als laatste weer weg...

Het schaduwstation in zijn volle glorie tijdens Rail 2004
De verticale poten welke de achtergrondplaat tegen houden zijn op deze foto goed te zien

Tezamen met het schaduwstation werden ook meteen de achtergrondplaat en de frieslijst gemaakt. De manier waarop de frieslijst word bevestigd kun je vergelijken met een galg, vier dikke verticale balken waar dunnere horizontale balken met een schanier op vast geschroefd zitten. De frieslijst word vervolgens aan het einde van de dunnere balken bevestigd.
De dunnere balken worden horizontaal gehouden door waslijndraad met spanners. Op deze horizontale balken word tijdens een beurs ook de verlichting bevestigd.
Ook de verticale balken hebben een dubbel functie want zij houden ook de achtergrondplaat op zijn plaats.

Uiteraard hebben we ook de bakken voorzien van poten. Dit zijn losse poten zodat de bakken veel gemakkelijker kunnen worden vervoerd.
Voor datzelfde vervoer hebben we een rek gemaakt waar we de drie bakken boven elkaar in kunnen stapelen (scheelt een hoop ruimte in de aanhangwagen!)

De elektra

Tja wat is daar nu over te zeggen. Dat het een grote spaghettibende onder de treinbaan is? Dat is toch bij iedereen wel zo, naar wij dachten, of dat het bedieningspaneel bepaald niet overzichtelijk is en je een volledige dag harde studie nodig hebt om het te snappen, tja dat is een foutje waar we bij een volgende baan niet meer in hopen te trappen.

Maar goed, even serieus. De bedrading in de bakken en onder het schaduwstation hebben we uitgevoerd met luidsprekersnoer, dit om de kosten wat te drukken, in bedieningspaneel hebben we gebruik gemaakt van 0,25mm² draad dat onder de meeste treinbaan wel te vinden zal zijn.
Omdat de laatst genoemde draden in diverse kleuren verkrijgbaar zijn, en we hier dan ook gebruik van hebben gemaakt, zijn de diverse stroom richtingen in het bedieningspaneel redelijk uit elkaar te houden

Om een goede stroom toevoer naar de locomotieven te krijgen werd elk stukje rails voorzien van eigen aansluitdraaden, deze draden zijn onder de baan met elkaar verbonden middels steek-lasdoppen. Nou ja alle railstukken, we waren er een vergeten en je raad het al, precies op dat stukje spoor bleef de testloc stilstaan, dus werden er in hoog tempo ook daar een paar draden aan gebakken.
Alle andere draden, bijvoorbeeld die van de wisselaandrijvingen werden aan elkaar gesoldeerd zodat de verbindingen bij vervoer niet los kunnen raken.
De draden van de bakken worden doormiddel van sub-d-stekkers, ook wel eens computerstekkers genoemd, aan het bedieningspaneel gekoppeld.

Tijdens het testen van de baan blijkt nog niet alles even goed te werken. Voor het gemak werdt het bedieningspaneel dan wel eens even open gehouden. De spagetie aan draden is zo wel goed te zien...

De voeding voor de treinen kwam in eerste instantie uit pulsbreedteregelaars. Deze pulsregelaars werd gemaakt en ontworpen door Roeland, het broertje van Floris. De pulsregelaars bleken echter niet bestand tegen het veelvuldig en vooral langdurig gebruik op beurzen. Na een paar beurzen werden de pulsregelaars daarom vervangen door Mehano regelaars. Deze Mehano regelaars krijgen het over het algemeen wel voor elkaar om al het materieel rijdend te houden.

Voor de voeding van de wisselaandrijvingen maken we gebruik van een standaard Fleischmann trafo. Aangezien er op de baan verder geen lampjes of bewegende dingen zijn gemonteerd hebben we daarmee alle onderdelen die voorzien moeten worden van zwakstroom gehad.

Uiteraard gaan er naar een beurs nog een aantal stekkerdozen met lang snoer mee om de TL-lampen, spots, waterkoker en elektrisch gereedschap van stroom te voorzien.

Railmateriaal

De gebruikte rails is Tillig Elite voor het zichtbare deel, dit is erg fraai railmateriaal dat ook nog eens voor de arme student betaalbaar is. Zelfbouw van rails en wissels werd dus ook niet overwogen. Helaas bleek tijdens de bouw al dat de Tillig-wissels niet uitblinken in degelijkheid zodat het plastic staafje dat de wisseltongen met elkaar verbindt vervangen moest worden door een aan de wisseltongen gesoldeerd staafje messing omdat de pinnetjes aan de wisseltongen afbraken. Voor de aandrijving van de wissels gebruiken we Conrad-aandrijvingen om het betaalbaar te houden. De aandrijvingen werden nog wel even flink onder handen genomen, dit was nodig omdat de eindafschakeling niet altijd lekker werkt en het stukje verenstaal dat de wissel daadwerkelijk omzet te slap bleek.

De Conrad-wisselaandrijvingen weten wel raad met de gewone wissels maar voor het engels wissel bleken ze niet sterk genoeg, zodat er na Rail nog 2 Tortoises werden aangeschaft omdat de tongen van het engels wissel vaak niet goed aansloten met springende, stuiterende en tollende locjes als gevolg. Op de Modelspoordagen in Rijswijk bleken de Tortoises goed te voldoen nadat het bedienend personeel eraan gewend was dat het engels wissel nu dus niet meteen na het omzetten van het knopje bereden kon worden.

De rails is gelegd op een laag onbetrouwbare groene plastic isolatiefolie omdat door een of andere idiote regel de verkoop van kurktegels gestopt was. Later bleek dat niet zo’n handig idee omdat de ballast er vanaf springt en geluidsdemping op een tentoonstellingsbaan niet nodig is. Bij volgende banen gaat de rails dus gewoon direct op het hout.

De Tillig rails met onbetrouwbare groene plastic bij het station in aanbouw.

In het schaduwstation werd goedkope code 100 messing flexrail gebruikt in combinatie met wat van beurzen gescharrelde wissels, omdat er altijd iemand achter de baan is om het ontspoorde materieel recht te zetten (wat nog een vrij druk baantje is) komt dat niet al te nauw.

Het landschap

De basis van het landschap werd gevormd door een laag gips, die over het houtwerk werd gespateld. Aan het gips hadden we al wat pigmentpoeder toegevoegd, met als resultaat heel licht beige gips. Dat werkte dus niet. De gipslaag werd daarom later van een laag groenbruinige plakkaatverf voorzien, wat een iets overtuigender resultaat gaf. Helaas bleek de gipslaag vervolgens nogal kwetsbaar en kwam deze bovendien in flinke plakken los van het hout. Verdunde houtlijm door het gipspapje mengen had als resultaat dat het nog steeds los kwam maar nu in grotere delen… Na lang experimenteren werd de methode gevonden: eerst het hout insmeren met houtlijm en daarna de gipspap, met verdunde houtlijm erdoor, aanbrengen. Het heeft ons een paar maanden gekost dit te ontdekken en nog steeds gaat het niet perfect, soms komen nog steeds stukken gips met strooisel en al los tijdens het gesleep met de baan. Een paar welgemikte klodders kit doen dan wonderen.

Na het geklieder met gips en spateltjes was het tijd voor de ballast, deze werd bij Anita Decor aangeschaft en volgens de verdunde-houtlijm-methode aangebracht. De perrons zijn van het onverharde type met wanden van oude bielzen, omdat we geen zin hadden het wiel opnieuw uit te vinden werden die perrons net zo aangelegd als vroegâh, zij het met lucifers in plaats van bielzen. De ruimte tussen de wanden werd opgevuld met een modderig mengsel van zand en verdunde houtlijm, dat met een spateltje werd aangebracht. Als de lijm droogt wordt de moddertroep keihard. Dat bleek een groot succes, zodat we deze “zandsmots” op meerdere plaatsen op de baan gebruikt hebben voor het opvullen van kieren of ter vervanging van afgebroken gips.

De bestrating van de wegen bestaat uit DAS-klei die over een laagje gebogen karton (om de bolling in de weg te imiteren) werd uitgerold en daarna voorzien van klinkermotief door er een stukje verbouwd horrengaas op te drukken. Door in een vast patroon steeds tussen 2 vakjes van het horrengaas 1 draadje weg te snijden kun je heel veel klinkerpatronen maken, onder andere ook het beruchte visgraatmotief. Deze methode werkt een stuk sneller dan met de hand steen voor steen inkrassen. Voor deze baan zijn 3 stukjes gaas gebruikt, een met visgraatmotief voor de wegen, een met halfsteensverband voor het fabrieksterrein en een lang smal stuk halfsteensverband voor de goten.

Terug naar de weilanden nu, die verdwenen al snel onder een laag groene Woodland Scenics turf, daaroverheen kwam een laag grasvezeltjes die met Len’s turbo-haarlak-methode werden vastgespoten.
Toen kon het fijnere werk beginnen met plukjes Heki Wildgras en allerlei soorten vlokjes, matjes en poedertjes waarvan het merk niet meer achterhaald kan worden omdat een groot deel al tijden in jampotjes onder de modelbaan van Floris had gestaan. Toen Bart’s moeder ons bezig zag met deze landschapsarchitectuur wilde ze het ook wel eens proberen. Na even voordoen en oefenen plakte en kliederde ze er als een volleerd modelbouwer op los.

De op de baan veelvuldig aanwezige fluitekruidplanten werden gemaakt van stukjes groen geschilderd Frans mos (niet te verwarren met het veel grovere IJslands mos) en witte vlokjes.
De bomen zijn gemaakt van zeeschuim en takjes, helaas hebben een aantal bomen de eerste beurs al niet overleefd omdat ze door een onhandige manoeuvre met de bakken gedecapiteerd werden. Ook voor een modelbouwer zit het niet altijd mee…

Weiland met fluitekruid en koeien.

Gebouwen

De gebouwen werden van karton vervaardigd, waarbij de bakstenen met een stanleymes in het gladde karton werden ingekrast. Dit heeft bij diverse mensen die de fabriek zagen enige twijfels inzake Floris zijn geestelijke gezondheid gewekt aangezien hij de gehele fabriek in zijn eentje heeft gemaakt.
De daken zijn wel van kant-en-klaar styreenplaat met dakpanmotief.

Zoals gezegd is het stationsgebouw geïnspireerd op dat van Kropswolde, het werd in spiegelbeeld vanaf wat foto’s nagebouwd. Omdat het toch geen exact model hoefde te zijn ging dat ook prima, de algemene indruk van het ding is geloofwaardig en daar gaat het om.
De boerderij is Bart’s eerste en laatste gebouwtje met ingekraste baksteenmuren geweest, hij had het na die paar muurtjes alweer gehad.
De boederij is een eigen ontwerp van Floris, maar is uiteraard wel op de waarheid berust.

De strokartonfabriek is natuurlijk het meest opvallende gebouw op onze baan, hiervoor diende “de Toekomst” in Scheemda als inspiratiebron. In het echt had deze fabriek ook een spooraansluiting maar dan van de oost-Groningse stoomtram die op kaapspoor (1067 mm) reed.
De indeling van de fabriek op onze baan is echter geheel anders en klopt van geen kanten, wat nogal lastig was toen er een enigszins logisch interieur in gezet moest worden…
Voor wie de moeite neemt in het duister achter de fabrieksramen te turen kan een bolkoker, een kollergang (maalstenen om het gekookte gehakselde stro verder fijn te maken), een rij hollanders (hakselaars) en een kalander (walsen voor het op dikte brengen van het karton) ontwaren.

Materieel

Het materieel dat dienst doet op Marxwolde is voor het grootste deel zelf gebouwd, al dan niet op bestaande onderstellen. Nederlands vooroorlogs materieel is nu eenmaal moeilijk verkrijgbaar en kits zijn (voor het budget van een student) nogal fors geprijsd dus is zelf locs bouwen van karton en later styreen een prima oplossing, zeker omdat ook minder bekende locseries dan vertegenwoordigd kunnen worden op de baan.
De meeste locs doen dienst in het bekende NS-olijfgroen maar omdat na de fusie van de diverse Nederlandse spoorwegmaatschappijen niet op dezelfde dag al het materieel werd overgeschilderd rijden er ook nog een aantal locs in hun oude kleuren rond, zoals een blauwe ex-NBDS-loc, een gele en een bruine ex-NCS-machine en natuurlijk is ook het Staatsspoor-appelgroen vertegenwoordigd.

Omdat Floris vooral een locfreak is zijn de rijtuigen en wagons wat simpeler.
Het getrokken materieel bestaat vooral uit tweedehands aangeschafte fabrieksmodelletjes die soms een beetje verbouwd werden en een andere kleur kregen.

Het publiek wist de bijzondere modellen wel te waarderen, vooral het omCPD 1951-motorrijtuigje scoorde veel gefronste wenkbrauwen en wazige blikken omdat het er onmiskenbaar Nederlands uit ziet maar bij de liefhebbers totaal onbekend is omdat het arme ding in het echt nooit verder kwam dan het ontwerpstadium.

De omCPD staat bij het station te wachten.

De gebruikte koppelingen in goederentreinen zijn van Kadee zodat er flink mee gerangeerd kan worden. Reizigerstreinen hebben gewoon standaardkoppelingen omdat daarmee toch niet gerangeerd wordt.
Omdat het zelfgebouwde materieel meestal gebouwd was om op het zolderbaantje van Floris dienst te doen was het de vraag of het ook aan het einde van 3 dagen beurs nog zou rijden, een tentoonstelling is een ware slijtageslag, niet alleen voor de deelnemers…
Gelukkig zaten we vrij ruim in de locs en waren alle defecten (die op de vingers van een hand te tellen waren) ter plaatse te verhelpen. Vooral toen de beurs tegen het einde liep waren de locs door het vele rijden vaak zo vervuild dat ze bij bijna elke rangeerbeweging wel een zetje van de “handbediende ongevallenkraan” nodig hadden om in beweging te komen en begonnen diverse locs flink te waggelen omdat er hele kluwen vezeltjes uit het ondermatje van het langs de baan staande Heki Wildgras tussen het drijfwerk waren gedraaid.
Tja, dat krijg je als je geen 1:87-sproeitrein hebt…
Omdat Floris als een razende blijft doorbouwen aan nieuw materieel zijn er op elke tentoonstelling wel weer een of meer niet eerder vertoonde loc’s te bewonderen.

Diverse zelfbouwlocs opgesteld op het havenspoor.

Details

Op een vrij kleine baan zoals de onze is het nog mogelijk zo hier en daar eens flink aan het detailleren te slaan, wat we dan ook braaf deden. Zo is er achter de boerderij een moestuin aangelegd door de moeder van Bart, die daar een uitstekend gevoel voor bleek te hebben. Op de weg komt net de bakker langs met zijn handkar vol broden (een omgebouwd Preiser-handkarretje) en in de wei staan echte Groninger blaarkoppen die in een vorig leven keurig roodbonte Zwitserse bergkoeien met bellen om hun hals waren.
Doordat we vlak voor Rail erg krap in de tijd zaten hebben we niet zoveel kunnen detailleren als we eigenlijk wilden maar we proberen wel voor elke beurs wat toe te voegen of te verbeteren.

De boerderij met moestuin en kippen.

Kinderen spelen bij de spoorsloot.

Tot Slot.


Marxwolde is inmiddels op diverse beurzen te zien geweest. Zoveel zelfs dat de baan er dusdanig aan heeft geleden dat het niet erg waarschijnlijk is dat de baan op korte termijn nog een keer op een beurs zal verschijnen. Een ieder die Marxwolde nog niet heeft gezien zal het voorlopig dus met de foto's moeten doen.

Maar niet getreurd, inmiddels zijn we hard bezig met een nieuwe baan. Waneer deze baan voor het eerst op een beurs te bewonderen zal zijn is nog even af wachten. Tot die tijd kunt u op onze website de voortgang van dit project natuurlijk volgen. Een uitgebreide beschrijving van de nieuwe baan vind u hier.